ISO 17020 Akreditasyon Süreci: Muayene Kuruluşları İçin Adım Adım Rehber
Muayene kuruluşları için ISO/IEC 17020 akreditasyonu, gerçekleştirilen muayene faaliyetlerinin yetkinlik, tarafsızlık ve tutarlılık gereklilikleri doğrultusunda yürütüldüğünün değerlendirilmesini sağlayan önemli bir uygunluk değerlendirme sürecidir.
ISO 17020 akreditasyonu almak isteyen kuruluşların yalnızca dokümantasyon hazırlaması yeterli değildir. Hedeflenen akreditasyon kapsamına uygun bir organizasyon yapısının oluşturulması, personel yetkinliklerinin sağlanması, teknik altyapının hazırlanması, muayene faaliyetlerinin uygulanması ve sistemin etkinliğinin objektif kanıtlarla gösterilmesi gerekir.
Bu rehberde ISO 17020 akreditasyon sürecinin aşamalarını, hazırlık sırasında dikkat edilmesi gereken noktaları ve ISO/IEC 17020:2026 ile birlikte ortaya çıkan önemli değişiklikleri ele alıyoruz.
Not: Piyasada yaygın olarak “ISO 17020 belgesi” şeklinde ifade edilen süreç, teknik olarak bir muayene kuruluşunun ISO/IEC 17020 kapsamında akreditasyonuyla ilgilidir. ISO/IEC 17020:2026, 27 Mart 2026 tarihinde yayımlanmış ve 2012 sürümünün yerini almıştır.
ISO 17020 Akreditasyonu Nedir?
ISO/IEC 17020, muayene kuruluşlarının yetkinliği, tarafsızlığı ve faaliyetlerini tutarlı şekilde yürütmesi için gereklilikleri belirleyen uluslararası standarttır. Standart; malzemeler, ürünler, tesisler, sistemler, prosesler, iş prosedürleri veya hizmetler gibi çeşitli unsurların belirlenmiş şartlara uygunluğunun değerlendirilmesini kapsayan muayene faaliyetleriyle ilgilidir.
Akreditasyon ise kuruluşun belirli bir kapsam dahilindeki faaliyetleri gerçekleştirmek için gerekli şartları karşılayabildiğinin, yetkili bir akreditasyon kuruluşu tarafından değerlendirilmesi sürecidir.
Türkiye'de muayene kuruluşlarının akreditasyonu konusunda TÜRKAK tarafından yayımlanan güncel şartlar ve dokümanlar dikkate alınmalıdır. TÜRKAK, ISO/IEC 17020:2026'nın yayımlanmasının ardından mevcut akreditasyonların ve yeni başvuruların 2026 sürümüne geçişine ilişkin geçiş politikasını da yayımlamıştır.
ISO 17020 Akreditasyonuna Kimler Başvurabilir?
ISO/IEC 17020, muayene faaliyetleri gerçekleştiren kuruluşlara yönelik bir standarttır.
Kuruluşun faaliyet alanına ve gerçekleştirdiği muayenelerin niteliğine göre akreditasyon kapsamı değişebilir.
Örneğin;
- ürün ve ekipmanların muayenesini gerçekleştiren kuruluşlar,
- tesis ve sistemlerin belirli şartlara uygunluğunu değerlendiren kuruluşlar,
- mevzuat veya teknik şartlara göre muayene gerçekleştiren kuruluşlar,
- periyodik kontrol faaliyetleri gerçekleştiren kuruluşlar,
- belirli bir teknik kapsamda uygunluk değerlendirmesi yapan muayene kuruluşları
ISO/IEC 17020 kapsamında akreditasyon hedefleyebilir.
Ancak bir kuruluşun ISO 17020 kapsamında akreditasyona uygunluğunu belirlemek için yalnızca faaliyet alanına bakmak yeterli değildir. Hedeflenen akreditasyon kapsamının, muayene yöntemlerinin, personel yapısının ve teknik altyapının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
ISO 17020 Akreditasyon Kapsamı Nasıl Belirlenir?
Akreditasyon hazırlığının en önemli aşamalarından biri kapsamın doğru belirlenmesidir.
Akreditasyon kapsamı, kuruluşun hangi muayene faaliyetleri için yetkinliğinin değerlendirilmesini istediğini tanımlar.
Bu nedenle kapsam belirlenirken;
- gerçekleştirilecek muayene faaliyeti,
- muayene konusu,
- kullanılan yöntem veya prosedür,
- ilgili standart, mevzuat veya teknik şart,
- muayenenin gerçekleştirildiği alan,
- personel yetkinlikleri,
- gerekli ekipman ve teknik kaynaklar
birlikte değerlendirilmelidir.
Kapsamın gereğinden geniş tanımlanması, kuruluşun karşılaması gereken teknik ve organizasyonel gereklilikleri artırabilir. Gereğinden dar bir kapsam ise kuruluşun ticari faaliyetlerinin tamamını karşılamayabilir.
Bu nedenle akreditasyon kapsamının kuruluşun gerçek faaliyetleri ve gelecekteki hedefleriyle uyumlu şekilde planlanması önemlidir.
ISO 17020 Akreditasyon Süreci Nasıl İlerler?
ISO 17020 akreditasyon süreci her kuruluş için aynı şekilde ilerlemez. Kuruluşun mevcut sistemi, hedeflediği kapsam, teknik altyapısı, personel yetkinlikleri ve başvuru durumu sürecin kapsamını ve çalışma planını etkileyebilir.
Genel hazırlık süreci aşağıdaki aşamalardan oluşur.
1. Mevcut Durum Analizi
İlk aşamada kuruluşun mevcut yapısı ISO/IEC 17020 gereklilikleri ve hedeflenen akreditasyon kapsamı açısından değerlendirilir.
Bu değerlendirmede;
- organizasyon yapısı,
- görev ve sorumluluklar,
- mevcut dokümantasyon,
- personel yetkinlikleri,
- muayene yöntemleri,
- ekipmanlar,
- kayıtlar,
- raporlama,
- tarafsızlıkla ilgili riskler,
- mevcut uygulamalar
incelenebilir.
Amaç yalnızca eksik dokümanları bulmak değildir.
Asıl amaç, kuruluşun mevcut çalışma biçimi ile akreditasyon için karşılanması gereken gereklilikler arasındaki farkı ortaya koymaktır.
Bu nedenle sürecin başında yapılacak doğru bir mevcut durum analizi, sonraki çalışmaların daha kontrollü ilerlemesine yardımcı olur.
2. Akreditasyon Sisteminin Planlanması
Mevcut durum analizi sonrasında kuruluşun hedeflediği akreditasyon kapsamına uygun bir çalışma planı oluşturulur.
Bu aşamada;
- hazırlanacak dokümanlar,
- sorumluluklar,
- personel yetkinlikleri,
- teknik hazırlıklar,
- eğitim ihtiyaçları,
- uygulama süreci,
- iç tetkik,
- yönetimin gözden geçirmesi,
- akreditasyon başvurusu
gibi başlıklar planlanır.
Burada önemli olan, ISO/IEC 17020 gerekliliklerini kuruluşun gerçek faaliyetlerinden kopuk şekilde ele almamaktır.
Hazırlanan sistemin kuruluş tarafından uygulanabilir ve sürdürülebilir olması gerekir.
3. Dokümantasyonun Hazırlanması
ISO 17020 akreditasyon hazırlığında kuruluşun faaliyetlerini tanımlayan ve kontrol altında tutan dokümantasyonun oluşturulması gerekir.
Dokümantasyonun kapsamı kuruluşun faaliyetlerine göre değişmekle birlikte;
- politikalar,
- prosedürler,
- süreçler,
- görev ve sorumluluk tanımları,
- muayene yöntemleri,
- formlar,
- kayıtlar,
- personel yetkinlik kayıtları,
- ekipman kayıtları,
- raporlama süreçleri
gibi doküman ve kayıtlar üzerinde çalışılabilir.
Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
Akreditasyon hazırlığı yalnızca doküman yazma çalışması değildir.
Dokümanların kuruluşun gerçek faaliyetlerini doğru şekilde yansıtması ve uygulamada kullanılabilir olması gerekir.
4. Personel Yetkinliğinin Sağlanması
Muayene faaliyetlerinin güvenilir şekilde yürütülmesi için görev alan personelin ilgili faaliyetler açısından yeterli yetkinliğe sahip olması gerekir.
Bu kapsamda personelin;
- eğitim durumu,
- teknik bilgi ve deneyimi,
- ilgili muayene faaliyetlerindeki tecrübesi,
- görev ve sorumlulukları,
- yetkilendirilmesi,
- performansının izlenmesi
gibi konular değerlendirilir.
Hedeflenen akreditasyon kapsamı genişledikçe gerekli personel yetkinliklerinin de kapsamla uyumlu şekilde planlanması gerekir.
5. Teknik Altyapının Hazırlanması
Muayene faaliyetlerinde kullanılan ekipman ve diğer teknik kaynakların gerçekleştirilen faaliyetlere uygun olması gerekir.
Bu kapsamda;
- ekipmanların tanımlanması,
- bakım ve kontrol faaliyetleri,
- gerekli kalibrasyon veya doğrulamalar,
- ekipmanların uygunluğunun izlenmesi,
- teknik kayıtların tutulması
gibi konular ele alınabilir.
Buradaki gereklilikler, gerçekleştirilen muayenenin türüne ve kullanılan teknik yönteme göre değişebilir.
6. Muayene Faaliyetlerinin Uygulanması
Sistemin hazırlanmasından sonra kuruluşun belirlediği süreçlerin gerçek faaliyetlerde uygulanması gerekir.
Bu aşamada oluşturulan prosedürlerin gerçekten kullanılması ve gerçekleştirilen faaliyetlere ilişkin objektif kayıtların oluşturulması önemlidir.
Örneğin;
- muayene planları,
- görevlendirmeler,
- teknik kayıtlar,
- ölçüm ve ekipman kayıtları,
- muayene raporları,
- müşteri kayıtları
gibi kanıtlar kuruluşun sistemini uyguladığını göstermeye yardımcı olabilir.
Bu nedenle akreditasyon değerlendirmesine hazırlık sırasında “doküman var mı?” sorusunun yanında “uygulandığını nasıl gösterebiliriz?” sorusu da sorulmalıdır.
7. İç Tetkik
Akreditasyon değerlendirmesinden önce kuruluşun kendi sistemini ve uygulamalarını değerlendirmesi gerekir.
İç tetkik ile;
- sistem gerekliliklerinin karşılanıp karşılanmadığı,
- hazırlanan prosedürlerin uygulanıp uygulanmadığı,
- teknik faaliyetlerin belirlenen yöntemlere uygun yürütülüp yürütülmediği,
- kayıtların yeterliliği,
- iyileştirme gerektiren alanlar
değerlendirilebilir.
İç tetkik sonucunda tespit edilen uygunsuzlukların ve diğer bulguların sistematik şekilde ele alınması gerekir.
FMD Kalite'nin ISO 17020 iç tetkik hizmeti hakkında bilgi almak için ilgili hizmet sayfamızı inceleyebilirsiniz.
8. Yönetimin Gözden Geçirmesi
İç tetkik ve sistemin uygulanmasına ilişkin sonuçların ardından yönetimin sistemi değerlendirmesi gerekir.
Yönetimin gözden geçirmesi; sistemin uygunluğu, yeterliliği ve etkinliği açısından kuruluşun mevcut durumunu değerlendirmesine yardımcı olur.
Bu aşamada iç tetkik sonuçları, hedefler, performans göstergeleri, müşteri geri bildirimleri, uygunsuzluklar ve iyileştirme ihtiyaçları gibi konular kuruluşun kendi sistemine uygun şekilde ele alınabilir.
9. TÜRKAK Akreditasyon Başvurusu
Kuruluşun hazırlıklarının tamamlanmasının ardından hedeflenen kapsam doğrultusunda akreditasyon başvurusu gerçekleştirilir.
Başvuru sürecinde kuruluşun güncel TÜRKAK şartlarını ve başvuru dokümanlarını esas alması gerekir.
TÜRKAK'ın muayene kuruluşlarına yönelik akreditasyon sürecinde ilgili güncel dokümanları takip etmek önemlidir. 2026 sürümünün yayımlanmasının ardından TÜRKAK, ISO/IEC 17020:2026'ya geçiş için ayrıca bir geçiş politikası yayımlamıştır.
TÜRKAK'ın güncel başvuru ve akreditasyon dokümanları incelenmeden sabit bir başvuru süreci veya takvim tanımlamak doğru değildir.
10. Akreditasyon Değerlendirmesi
Başvurunun ardından kuruluşun hedeflediği kapsam ve ilgili şartlar doğrultusunda değerlendirme süreci yürütülür.
Değerlendirmede kuruluşun yalnızca dokümantasyonu değil, uygulamalarının ve teknik yeterliliğinin de değerlendirilmesi söz konusu olabilir.
Bu nedenle başvuru öncesindeki hazırlıkların gerçek faaliyetlerle uyumlu olması önemlidir.
11. Uygunsuzlukların Ele Alınması
Değerlendirme sırasında tespit edilen uygunsuzlukların kuruluş tarafından ele alınması gerekir.
Uygunsuzluklara yönelik düzeltici faaliyetlerin yalnızca mevcut problemi ortadan kaldırmaya değil, gerektiğinde problemin nedenini belirlemeye ve tekrarını önlemeye yönelik şekilde planlanması önemlidir.
Akreditasyon sürecinin sonucu, değerlendirme bulguları ve ilgili şartların karşılanma durumuna göre belirlenir.
ISO/IEC 17020:2026 Akreditasyon Sürecinde Neler Değişti?
ISO/IEC 17020:2026, 27 Mart 2026 tarihinde yayımlandı. ISO'nun resmi standard sayfasına göre 2026 sürümü üçüncü baskıdır ve ISO/IEC 17020:2012'nin yerini almıştır.
Yeni sürümde muayene kuruluşlarının yetkinliği, tarafsızlığı ve tutarlı çalışmasına ilişkin gereklilikler güncellenirken bazı önemli yapısal değişiklikler de yapılmıştır.
A, B ve C tipi sınıflandırması değişti
2012 sürümünde muayene kuruluşları için Tip A, Tip B ve Tip C şeklinde üçlü bir bağımsızlık sınıflandırması bulunuyordu.
ISO/IEC 17020:2026 ile bu yapı Tip A ve Tip A olmayan şeklinde iki kategoriye sadeleştirilmiştir.
Bu nedenle 2026 sürümüne göre yeni bir akreditasyon hazırlığı yapan kuruluşların eski A/B/C sınıflandırmasını doğrudan kullanmak yerine güncel standardın gerekliliklerini esas alması gerekir.
Risk temelli düşünme daha belirgin hale geldi
2026 sürümüyle risk temelli düşünmeye yönelik yaklaşım güçlendirilmiştir.
Bu yaklaşım, kuruluşun faaliyetlerini ve tarafsızlığını etkileyebilecek risklerin belirlenmesi ve uygun şekilde ele alınmasını daha önemli hale getirmektedir. ISO da yeni sürümün önemli değişiklikleri arasında risk temelli düşünmeyi açıkça belirtmektedir.
Veri ve bilgi kontrolüne ilişkin yeni hükümler bulunuyor
ISO/IEC 17020:2026 ile veri ve bilgi kontrolüne ilişkin yeni hükümler de getirilmiştir. Bu durum, muayene faaliyetleri sırasında oluşturulan ve kullanılan bilgilerin kontrolü konusunda kuruluşların mevcut uygulamalarını yeniden değerlendirmesini gerektirebilir.
Türkiye'deki geçiş süreci
TÜRKAK, 15 Haziran 2026 tarihli duyurusunda ISO/IEC 17020:2026'ya geçiş politikasını yayımladığını ve hem mevcut akredite muayene kuruluşlarının geçişini hem de yeni akreditasyon başvurularının 2026 sürümüne göre kabul edilmesine ilişkin süreci düzenlediğini açıklamıştır.
Bu nedenle mevcut akreditasyonu bulunan veya yeni başvuru yapmayı planlayan kuruluşların TÜRKAK'ın güncel geçiş politikası ve ilgili dokümanlarını esas alması gerekir.
ISO 17020 Akreditasyon Sürecinde Sık Yapılan Hatalar
Akreditasyon hazırlığında karşılaşılan sorunların önemli bir bölümü yalnızca dokümantasyon eksikliğinden kaynaklanmaz.
Kapsamın doğru belirlenmemesi
Kuruluşun gerçek faaliyetlerini ve gelecekteki ihtiyaçlarını dikkate almadan hazırlanan bir kapsam, sonraki aşamalarda teknik ve organizasyonel sorunlara yol açabilir.
Dokümantasyonun faaliyetlerden kopuk olması
Başka bir kuruluşun dokümanlarının doğrudan alınması veya yalnızca standardın maddelerini karşılamak amacıyla prosedür hazırlanması, sistemin gerçek faaliyetlerde uygulanmasını zorlaştırabilir.
Personel yetkinliklerinin yeterince kanıtlanmaması
Personelin deneyimli olması tek başına yeterli değildir. İlgili görevler için yetkinlik kriterlerinin tanımlanması ve yetkinliğin objektif kayıtlarla gösterilmesi gerekir.
Teknik altyapının son aşamaya bırakılması
Ekipman, yöntem ve teknik kayıtlar başvuru öncesine bırakıldığında sistemin gerçek faaliyetlerde uygulanması gecikebilir.
İç tetkikin yalnızca formalite olarak görülmesi
İç tetkik, akreditasyon değerlendirmesinden önce yapılması gereken bir evrak işlemi olarak görülmemelidir.
İyi planlanmış bir iç tetkik, kuruluşun kendi sistemindeki eksiklikleri değerlendirme öncesinde görmesine yardımcı olabilir.
2026 sürümünün dikkate alınmaması
2012 sürümüne göre hazırlanmış eski dokümanların herhangi bir değerlendirme yapılmadan kullanılmaya devam edilmesi, yeni sürümün gerekliliklerinin gözden kaçmasına neden olabilir.
ISO/IEC 17020:2026 yayımlandığı ve TÜRKAK geçiş politikasını açıkladığı için yeni başvurular ve mevcut akreditasyonların geçişi açısından güncel dokümanların takip edilmesi gerekir.
ISO 17020 Akreditasyonuna Hazırlanırken Nelere Dikkat Edilmeli?
Başarılı bir akreditasyon hazırlığının yalnızca standardın maddelerini karşılayan dokümanlardan oluşmaması gerekir.
Kuruluşun;
- hedeflediği kapsamı doğru belirlemesi,
- mevcut durumunu gerçekçi şekilde değerlendirmesi,
- tarafsızlık risklerini ele alması,
- personel yetkinliklerini sistematik şekilde yönetmesi,
- teknik altyapısını faaliyetleriyle uyumlu hale getirmesi,
- oluşturduğu sistemi gerçek faaliyetlerinde uygulaması,
- kayıtlarını ve objektif kanıtlarını oluşturması,
- iç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi süreçlerini etkin şekilde yürütmesi,
- TÜRKAK'ın güncel başvuru ve geçiş dokümanlarını takip etmesi
önemlidir.
Özellikle 2026 sürümüne geçiş döneminde eski dokümanların doğrudan kullanılmasından ziyade kuruluşun mevcut sisteminin yeni standardın gereklilikleri açısından değerlendirilmesi daha sağlıklı bir yaklaşım olacaktır.
ISO 17020 Akreditasyon Danışmanlığı
ISO/IEC 17020 akreditasyonuna hazırlanırken kuruluşun kendi faaliyetlerine uygun, uygulanabilir ve sürdürülebilir bir sistem oluşturması önemlidir.
FMD Kalite olarak muayene kuruluşlarına yönelik danışmanlık çalışmalarımız kapsamında;
- mevcut durum analizi,
- ISO/IEC 17020 gerekliliklerinin değerlendirilmesi,
- dokümantasyon hazırlığı,
- teknik süreçlerin oluşturulması,
- personel eğitimleri,
- iç tetkik,
- yönetimin gözden geçirmesine hazırlık,
- TÜRKAK değerlendirmesine hazırlık,
- uygunsuzlukların ele alınmasına yönelik çalışmalar
gibi alanlarda destek sağlıyoruz.
Çalışmanın kapsamı kuruluşun mevcut durumu, faaliyet alanı ve hedeflediği akreditasyon kapsamına göre belirlenir.
ISO 17020 Akreditasyon Danışmanlığı hizmetimizi inceleyin →
ISO 17020 Akreditasyon Süreci Hakkında Sık Sorulan Sorular
ISO 17020 akreditasyonu ne kadar sürede alınır?
ISO 17020 akreditasyon süreci için tüm kuruluşlara uygulanabilecek sabit bir süre bulunmaz. Hazırlık süresi; kuruluşun mevcut sistemi, teknik altyapısı, personel yapısı, hedeflenen kapsamı ve değerlendirme sürecinin durumuna göre değişebilir.
ISO 17020 akreditasyonu için danışmanlık almak zorunlu mudur?
Danışmanlık hizmeti almak akreditasyonun kendisi için genel bir zorunluluk değildir. Kuruluş kendi kaynaklarıyla da hazırlık yapabilir. Ancak teknik ve yönetim sistemi gerekliliklerinin birlikte ele alınması gereken durumlarda danışmanlık desteği hazırlık sürecinin planlanmasına yardımcı olabilir.
ISO 17020 akreditasyonu için hangi dokümanlar hazırlanır?
Gerekli dokümantasyon kuruluşun faaliyet alanına, kapsamına ve oluşturduğu yönetim sistemine göre değişir. Politika ve prosedürlerden teknik yöntemlere, personel kayıtlarından muayene ve raporlama kayıtlarına kadar farklı doküman ve kayıtlar söz konusu olabilir.
ISO 17020:2026 ile A, B ve C tipi kuruluşlar kaldırıldı mı?
2012 sürümündeki A, B ve C tipi bağımsızlık sınıflandırması 2026 sürümünde aynı şekilde kullanılmamaktadır. ISO/IEC 17020:2026 bağımsızlık kategorilerini Tip A ve Tip A olmayan olarak iki yapıda düzenlemiştir.
ISO 17020 ile ISO 17025 arasındaki fark nedir?
ISO/IEC 17020, muayene kuruluşlarının yetkinliği, tarafsızlığı ve tutarlı çalışmasına yönelik gereklilikleri belirler. ISO/IEC 17025 ise deney ve kalibrasyon laboratuvarlarının yetkinliğine yönelik bir standarttır.
Kuruluşun hangi standarda göre akreditasyon hedeflemesi gerektiği gerçekleştirdiği uygunluk değerlendirme faaliyetinin niteliğine göre belirlenmelidir.
ISO 17020 akreditasyon başvurusu nereye yapılır?
Türkiye'de muayene kuruluşlarının akreditasyon sürecinde TÜRKAK'ın güncel başvuru şartları ve ilgili dokümanları esas alınır. Başvuru öncesinde kuruluşun hedeflediği kapsam ve güncel TÜRKAK şartlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.
ISO 17020 akreditasyon süreci; doküman hazırlamanın ötesinde, kuruluşun muayene faaliyetlerini yetkin, tarafsız, tutarlı ve kontrol altında gerçekleştirebildiğini gösterecek bir sistem oluşturmasını gerektirir.
Özellikle ISO/IEC 17020:2026'nın yayımlanmasıyla birlikte kuruluşların mevcut yapılarını yeni standardın gereklilikleri açısından değerlendirmesi önem kazanmıştır. Türkiye'deki geçiş ve başvuru süreçlerinde ise TÜRKAK'ın güncel dokümanlarının takip edilmesi gerekir.
Kuruluşunuzun ISO/IEC 17020 akreditasyon hazırlığını planlamak, mevcut durumunu değerlendirmek veya 2026 sürümüne geçiş sürecini ele almak istiyorsanız FMD Kalite ISO 17020 Akreditasyon Danışmanlığı hizmeti hakkında bilgi alabilirsiniz.