ISO 17024 Belgesi Nedir? ISO 17024 Standardı ve Akreditasyon Süreci
Personel belgelendirme kuruluşlarının, kişilerin mesleki bilgi ve yetkinliklerini güvenilir ve tarafsız biçimde değerlendirmesi gerekir. Bu faaliyetlerin belirli şartlara göre yürütülmesini destekleyen ISO/IEC 17024 standardı, personel belgelendirme kuruluşlarının yeterliliğine ve işleyişine ilişkin gereklilikleri tanımlar.
İnternette sıkça aranan ISO 17024 belgesi ifadesi, teknik açıdan standardın kendisine verilen bir belgeyi değil, personel belgelendirme kuruluşlarının bu standart kapsamında akredite edilmesi sürecini anlatmak için kullanılır. Akreditasyon, kuruluşun belirli bir kapsamda ilgili şartları karşıladığının yetkili akreditasyon kuruluşu tarafından değerlendirilmesi ve tanınmasıdır.
Bu yazıda ISO 17024 standardının ne olduğunu, hangi kuruluşları ilgilendirdiğini, akreditasyon hazırlıklarının nasıl yürütüldüğünü ve süreçte dikkat edilmesi gereken temel noktaları ele alıyoruz.
ISO 17024 Standardı Nedir?
ISO/IEC 17024, kişilerin belirli bir meslek, görev veya uzmanlık alanındaki yetkinliklerini değerlendiren ve belgelendiren kuruluşlar için hazırlanmış uluslararası bir standarttır. Standardın temel amacı, personel belgelendirme faaliyetlerinin tutarlı, güvenilir ve tarafsız şekilde yürütülmesini desteklemektir.
Standart; kuruluşun yapısı, tarafsızlık, personel yetkinliği, belgelendirme programları, sınav ve değerlendirme yöntemleri, belgelendirme kararları, kayıtların yönetimi ve gizlilik gibi konuları kapsar.
Örneğin bir kuruluş, belirli bir meslek grubuna yönelik sınavlar düzenliyor ve başarılı adaylara personel sertifikası veriyorsa değerlendirme kriterlerinin açık olması, sınav sonuçlarının izlenebilirliği ve kararların tanımlanmış kurallara göre verilmesi gerekir. ISO/IEC 17024, bu faaliyetlerin güvenilir şekilde yürütülmesi için gerekli çerçeveyi oluşturur.
Burada önemli bir ayrım bulunur: ISO/IEC 17024, kurum ve kuruluşların doğrudan sertifika aldığı bir yönetim sistemi standardı değildir. Standart, kişileri belgelendiren kuruluşların yeterliliğine ilişkin şartları tanımlar. Bu kuruluşların akreditasyon durumu, ilgili kapsam ve şartlar doğrultusunda yetkili akreditasyon kuruluşu tarafından değerlendirilir.
ISO 17024 Akreditasyonu Neden Önemlidir?
Personel belgelendirme faaliyetlerinde güvenilirlik, yalnızca sınav yapılması veya sertifika düzenlenmesiyle sağlanmaz. Belgelendirme programının uygunluğu, değerlendirme yöntemleri, görev alan kişilerin yeterliliği ve karar süreçlerinin tarafsızlığı da önem taşır.
ISO/IEC 17024 kapsamında oluşturulan sistem, bu konuların belirli kriterlere göre ele alınmasını destekler. Akreditasyon ise kuruluşun ilgili kapsamda belirlenen şartları karşıladığının yetkili bir kuruluş tarafından değerlendirilmesine dayanır.
Akreditasyonun sağlayabileceği başlıca katkılar şunlardır:
- Personel belgelendirme faaliyetlerinin belirli şartlar çerçevesinde yürütülmesini destekler.
- Sınav ve değerlendirme süreçlerinin tutarlılığının izlenmesine yardımcı olur.
- Tarafsızlık ve çıkar çatışmalarının yönetilmesi için sistematik bir yaklaşım sağlar.
- Personel yetkinliklerinin ve belgelendirme kararlarının izlenebilirliğini destekler.
- İlgili kapsamda güvenilirlik ve yeterliliğin değerlendirilmesine katkıda bulunur.
Akreditasyonun kapsamı ve tanınma durumu, kuruluşun akredite edildiği faaliyet alanına ve ilgili düzenlemelere bağlıdır. Bu nedenle akreditasyonun bütün meslek gruplarında veya bütün ülkelerde otomatik geçerlilik sağladığı varsayılmamalıdır.
ISO 17024 Akreditasyonunu Kimler Alabilir?
ISO/IEC 17024, kişilerin belirli kriterlere göre değerlendirilmesini ve belgelendirilmesini sağlayan kuruluşlarla ilgilidir. Mesleki veya teknik yetkinliklere yönelik personel belgelendirme programları yürüten kuruluşlar bu kapsamda değerlendirilebilir.
Örnek olarak aşağıdaki faaliyetleri yürüten kuruluşlar söz konusu olabilir:
- Mesleki yeterliliklere yönelik personel belgelendirmesi yapan kuruluşlar
- Teknik uzmanlık alanlarında kişilerin yetkinliklerini değerlendiren kuruluşlar
- Sınav ve değerlendirme süreçleri üzerinden personel sertifikası düzenleyen kuruluşlar
- Mevcut personel belgelendirme kapsamını genişletmek isteyen kuruluşlar
Ancak yalnızca eğitim vermek veya sınav düzenlemek, bir kuruluşun otomatik olarak ISO/IEC 17024 kapsamında akreditasyon alabileceği anlamına gelmez. Kuruluşun gerçek faaliyetleri, belgelendirme programları, organizasyon yapısı ve hedeflediği kapsam birlikte değerlendirilmelidir.
MYK kapsamında faaliyet göstermek isteyen kuruluşların ise ilgili akreditasyon şartlarının yanında MYK'nın yürürlükteki yetkilendirme koşullarını da ayrıca incelemesi gerekir.
ISO 17024 Akreditasyonu Nasıl Alınır?
ISO 17024 belgesi nasıl alınır sorusuna yanıt verirken, süreci klasik bir sertifika başvurusu olarak değil, personel belgelendirme kuruluşunun akreditasyona hazırlanması ve yetkili akreditasyon kuruluşu tarafından değerlendirilmesi olarak ele almak gerekir.
Hazırlık süreci kuruluşun mevcut durumuna, belgelendirme programlarına ve hedeflediği akreditasyon kapsamına göre değişir. Genel olarak aşağıdaki adımlar izlenir.
1. Mevcut durum analizi
İlk aşamada kuruluşun organizasyon yapısı, faaliyetleri, kaynakları ve mevcut dokümantasyonu değerlendirilir. Hedeflenen belgelendirme kapsamının gerektirdiği şartlarla mevcut uygulamalar arasındaki farklılıklar belirlenir.
Bu analiz, hazırlık çalışmalarının önceliklerini belirlemek ve uygulanabilir bir yol haritası oluşturmak açısından önemlidir.
2. Dokümantasyonun ve süreçlerin hazırlanması
Kuruluşun faaliyetleriyle uyumlu politika, prosedür, talimat, form ve kayıt yapısı gözden geçirilir. Dokümantasyonun yalnızca hazırlanmış olması yeterli değildir; tanımlanan süreçlerin uygulamada da işletilmesi gerekir.
Belgelendirme programları, aday başvuruları, sınav ve değerlendirme süreçleri, karar mekanizmaları ve kayıtların yönetimi bu kapsamda ele alınabilir.
3. Sınav ve değerlendirme sisteminin oluşturulması
Adayların yetkinliklerini ölçmek için kullanılacak yöntemler, değerlendirme kriterleri ve karar kuralları tanımlanmalıdır. Sınavların uygulanması, sonuçların kaydedilmesi ve değerlendirme süreçlerinin güvenilirliği kuruluşun kapsamına uygun şekilde planlanmalıdır.
Sınav güvenliği, gizlilik ve sonuçların izlenebilirliği de bu aşamada dikkate alınması gereken konular arasındadır.
4. Personel yetkinliği ve tarafsızlığın değerlendirilmesi
Sınav yapan, değerlendirme gerçekleştiren ve belgelendirme kararlarına katılan kişilerin görevlerine uygun yeterliliklere sahip olması gerekir. Görev tanımları, yetkilendirmeler ve yetkinlik kayıtları incelenmelidir.
Ayrıca belgelendirme faaliyetlerini etkileyebilecek çıkar çatışmaları belirlenmeli ve tarafsızlığın korunmasına yönelik mekanizmalar oluşturulmalıdır.
5. İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi
Kuruluşun oluşturduğu sistemin ilgili şartları karşılayıp karşılamadığı iç tetkik yoluyla değerlendirilir. Belirlenen uygunsuzluklar ele alınır, gerekli düzeltici faaliyetler planlanır ve sistemin işleyişi yönetim tarafından gözden geçirilir.
İç tetkik, dokümanların varlığının kontrol edilmesiyle sınırlı kalmamalı; süreçlerin uygulamada nasıl yürütüldüğünü de incelemelidir.
6. Akreditasyon başvurusu ve değerlendirme
Hazırlıkların ardından kuruluş, hedeflediği kapsam için yetkili akreditasyon kuruluşunun başvuru koşullarını esas alır. Türkiye'de personel belgelendirme kuruluşlarının akreditasyonu TÜRKAK tarafından yürütülür.
Başvurunun ardından doküman incelemesi ve yerinde değerlendirme gibi aşamalar uygulanabilir. Değerlendirme sırasında belirlenen uygunsuzluklar ilgili kurallar doğrultusunda ele alınır. Akreditasyon kararı, yetkili akreditasyon kuruluşunun değerlendirme ve karar süreci sonucunda verilir.
Bu adımlar genel bir çerçevedir. Başvuru koşulları, değerlendirme yöntemleri ve uygulanacak standart sürümü için TÜRKAK'ın güncel dokümanları ve duyuruları esas alınmalıdır.
ISO 17024 Akreditasyonu Ne Kadar Sürede Alınır?
ISO 17024 akreditasyon süreci için her kuruluşa uygulanabilecek sabit bir süre vermek doğru değildir. Hazırlık süresi; kuruluşun mevcut altyapısına, belgelendirme programlarının kapsamına, dokümantasyonun durumuna ve süreçlerin uygulamadaki olgunluğuna bağlıdır.
Sıfırdan sistem oluşturulması gereken durumlarda hazırlık çalışmaları daha uzun sürebilir. Mevcut süreçleri bulunan kuruluşlarda ise ihtiyaç duyulan düzenlemelerin kapsamı belirleyici olur. Başvuru sonrasındaki değerlendirme süresi de yetkili akreditasyon kuruluşunun işleyişine ve başvurunun durumuna göre değişebilir.
Bu nedenle süre planlaması yapılırken yalnızca dokümanların hazırlanması değil, süreçlerin uygulanması, kayıtların oluşturulması, iç tetkik ve gerekli düzeltici faaliyetler de dikkate alınmalıdır.
ISO 17024 Akreditasyonunun Geçerliliği ve Takibi
ISO/IEC 17024 standardı tek başına belirli süreyle geçerli bir sertifika oluşturmaz. Akreditasyonun geçerliliği, kapsamı, gözetim faaliyetleri ve yenileme koşulları ilgili akreditasyon kuruluşunun kurallarına göre belirlenir.
Akredite bir kuruluşun, akreditasyonunun devamı boyunca ilgili şartları karşılamayı sürdürmesi ve gözetim veya yeniden değerlendirme faaliyetlerine tabi olması gerekebilir. Bu nedenle kuruluşların yalnızca ilk değerlendirmeye hazırlanması değil, sistemlerini sürekli işler durumda tutması da önemlidir.
ISO/IEC 17024'ün 2026 sürümü yayımlanmıştır. Yeni sürüme geçişin mevcut veya yeni başvurulara nasıl uygulanacağı konusunda TÜRKAK'ın güncel duyuruları takip edilmelidir. Geçiş tarihleri ve uygulanacak koşullar doğrulanmadan sabit bir takvim üzerinden hareket edilmemelidir.
ISO 17024 Akreditasyon Hazırlığında Dikkat Edilmesi Gerekenler
Akreditasyon hazırlığının sağlıklı yürütülebilmesi için kuruluşun faaliyetleriyle uyumlu bir sistem oluşturulması gerekir. Bu süreçte özellikle aşağıdaki konulara dikkat edilmelidir:
- Belgelendirme programlarının kapsamı ve yetkinlik kriterleri açıkça tanımlanmalıdır.
- Tarafsızlığı etkileyebilecek riskler belirlenmeli ve uygun kontroller uygulanmalıdır.
- Sınav ve değerlendirme süreçleri tutarlı, izlenebilir ve güvenilir olmalıdır.
- Görev alan kişilerin yetkinlikleri ve sorumlulukları kayıtlarla desteklenmelidir.
- Belgelendirme kararları tanımlanmış kriterlere göre yürütülmelidir.
- Kayıtların gizliliği, güvenliği ve izlenebilirliği sağlanmalıdır.
- İç tetkik bulguları ve düzeltici faaliyetler sistematik şekilde takip edilmelidir.
- Standart sürümü ve ilgili akreditasyon kurallarındaki güncellemeler izlenmelidir.
Bu çalışmalar, kuruluşun mevcut uygulamalarını değerlendirmesine ve geliştirilmesi gereken alanları belirlemesine yardımcı olur.
ISO 17024 Akreditasyon Danışmanlığı
ISO 17024 akreditasyon hazırlığında kuruluşun mevcut durumunun değerlendirilmesi, eksiklerin belirlenmesi ve gerekli süreçlerin planlanması önemli bir yer tutar. Danışmanlık çalışmaları; dokümantasyonun gözden geçirilmesi, belgelendirme süreçlerinin değerlendirilmesi, iç tetkik hazırlıkları ve akreditasyon değerlendirmesi öncesinde yapılacak çalışmaların yapılandırılmasını kapsayabilir.
FMD Kalite, personel belgelendirme kuruluşlarının ihtiyaçlarına ve hedeflediği akreditasyon kapsamına göre hazırlık çalışmalarını planlamasına yönelik danışmanlık desteği sunar.
Hizmetin kapsamı hakkında ayrıntılı bilgi almak için ISO 17024 Personel Belgelendirme Kuruluşları Akreditasyonu sayfamızı inceleyebilirsiniz. Sisteminizin değerlendirilmesi için ISO 17024 iç tetkik hizmeti hakkında da bilgi alabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
ISO 17024 belgesi nedir?
ISO 17024 belgesi, kullanıcıların aramalarda sıkça kullandığı bir ifadedir. Teknik olarak ISO/IEC 17024, personel belgelendirme kuruluşlarının yeterliliğine ilişkin şartları tanımlayan standarttır. Akreditasyon ise kuruluşun belirli bir kapsamda ilgili şartları karşıladığının yetkili akreditasyon kuruluşu tarafından değerlendirilmesi ve tanınmasıdır.
ISO 17024 akreditasyonunu kim verir?
Türkiye'de personel belgelendirme kuruluşlarının ISO/IEC 17024 kapsamındaki akreditasyon faaliyetlerini TÜRKAK yürütür. Başvuru ve değerlendirme, ilgili kapsam ve yürürlükteki kurallar doğrultusunda gerçekleştirilir.
ISO 17024 akreditasyonu için danışmanlık almak zorunlu mudur?
Danışmanlık almak, akreditasyonun kendiliğinden sağlanmasını veya zorunlu bir şartın karşılanmasını ifade etmez. Danışmanlık, kuruluşun hazırlıklarını planlamasına ve eksikliklerini belirlemesine yardımcı olabilir. Akreditasyon kararı, yetkili akreditasyon kuruluşunun değerlendirmesi sonucunda verilir.
ISO 17024 akreditasyonu uluslararası geçerlilik sağlar mı?
Akreditasyonun tanınması, kuruluşun akredite edildiği kapsam ve ilgili tanınma düzenlemeleriyle bağlantılıdır. Bu nedenle her akreditasyonun bütün ülkelerde ve bütün faaliyet alanlarında koşulsuz geçerlilik sağladığı söylenemez.
ISO 17024 standardının güncel sürümü hangisidir?
ISO/IEC 17024:2026, Mart 2026'da yayımlanan yeni sürümdür. Türkiye'deki başvurular ve mevcut akreditasyonların geçişi bakımından TÜRKAK'ın güncel duyuruları ve geçiş kuralları takip edilmelidir.