Yönetim sistemi belgelendirme faaliyetleri yürüten kuruluşların tarafsız, tutarlı ve yetkin bir şekilde hizmet sunabilmesi için belirli uluslararası şartları karşılaması gerekir. ISO/IEC 17021-1 standardı, yönetim sistemi belgelendirme kuruluşlarının yeterliliği, tutarlı çalışması ve tarafsızlığı için temel gereklilikleri tanımlar. Bu nedenle ISO 17021-1 belgesi olarak aranan konu, esas olarak belgelendirme kuruluşunun ilgili standart kapsamında akredite edilmesiyle ilişkilidir.
FMD Kalite, yönetim sistemi belgelendirme kuruluşlarının akreditasyon şartlarını değerlendirmesine, gerekli süreçleri planlamasına ve akreditasyon denetimine hazırlanmasına yönelik danışmanlık desteği sunar.
ISO 17021-1 Belgesi Nedir?
ISO/IEC 17021-1, yönetim sistemlerini belgelendiren kuruluşların faaliyetlerini hangi şartlar altında yürütmesi gerektiğini açıklayan uluslararası bir standarttır. Belgelendirme kuruluşlarının yalnızca denetim yapabilecek kapasitede olması yeterli değildir; tarafsızlık, gizlilik, personel yetkinliği, süreçlerin kontrolü ve belgelendirme kararlarının bağımsızlığı gibi konularda da uygun bir sistem kurması gerekir.
Burada önemli bir ayrım vardır: ISO/IEC 17021-1 tek başına bir belgelendirme sertifikası değildir. İlgili şartları karşılayan kuruluş, faaliyet göstereceği kapsam ve ilgili normatif dokümanlar doğrultusunda yetkili akreditasyon kuruluşuna başvurabilir. Türkiye’de yönetim sistemi belgelendirme kuruluşlarının akreditasyonu TÜRKAK tarafından yürütülmektedir. Akreditasyon değerlendirmesinde ISO/IEC 17021-1’in yanı sıra başvurulan belgelendirme alanına özgü ek standartlar ve dokümanlar da dikkate alınır.
ISO 17021-1 Akreditasyonu Kimler İçin Gereklidir?
ISO/IEC 17021-1, yönetim sistemleri için belgelendirme hizmeti sunan kuruluşlarla ilgilidir. Bu kapsamda aşağıdaki alanlarda faaliyet gösteren veya faaliyet alanını genişletmek isteyen belgelendirme kuruluşları için önem taşır:
ISO 9001 Kalite Yönetim Sistemi belgelendirmesi yapan kuruluşlar
ISO 14001 Çevre Yönetim Sistemi belgelendirmesi yapan kuruluşlar
ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi belgelendirmesi yapan kuruluşlar
ISO/IEC 27001 Bilgi Güvenliği Yönetim Sistemi belgelendirmesi yapan kuruluşlar
ISO 22000 ve ilgili programlar kapsamında belgelendirme yapan kuruluşlar
Diğer yönetim sistemi standartlarında belgelendirme hizmeti sunan kuruluşlar
Başvurulacak kapsam, her standart için geçerli ek gerekliliklere göre ayrıca değerlendirilmelidir. Örneğin bazı yönetim sistemi alanlarında ISO/IEC 17021-1’e ek olarak sektöre veya belgelendirme programına özgü standartlar uygulanır. Bu nedenle hazırlık sürecinin yalnızca ana standardın maddeleri üzerinden yürütülmesi yeterli olmayabilir.
ISO 17021-1 Akreditasyon Süreci Nasıl İlerler?
Akreditasyon süreci, kuruluşun hedeflediği belgelendirme kapsamına ve mevcut altyapısına göre değişebilir. Genel olarak aşağıdaki adımlar izlenir:
Mevcut durum analizi: Kuruluşun organizasyon yapısı, belgelendirme süreçleri, kaynakları ve mevcut dokümantasyonu değerlendirilir.
Dokümantasyonun hazırlanması: ISO/IEC 17021-1 ve ilgili kapsam şartlarına uygun politika, prosedür, kayıt ve diğer dokümanlar oluşturulur veya güncellenir.
Süreçlerin uygulanması: Tarafsızlık, gizlilik, personel yetkinliği, başvuruların gözden geçirilmesi, denetimlerin planlanması, teknik gözden geçirme ve belgelendirme kararları gibi süreçlerin uygulamada işletilmesi sağlanır.
İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi: Kuruluşun sistemi değerlendirilir, tespit edilen uygunsuzluklar ele alınır ve gerekli iyileştirmeler gerçekleştirilir.
Akreditasyon başvurusu ve değerlendirme: Başvuru, ilgili akreditasyon kuruluşunun süreçleri doğrultusunda yürütülür. Doküman incelemesi, saha değerlendirmesi ve kapsamın gerektirdiği durumlarda tanık denetimler gerçekleştirilebilir.
Uygunsuzlukların giderilmesi ve karar: Değerlendirmede tespit edilen uygunsuzluklara ilişkin düzeltici faaliyetler incelenir. Akreditasyon kararı, yetkili akreditasyon kuruluşunun değerlendirme ve karar süreci sonucunda verilir.
Bu adımlar genel bir çerçevedir; kesin süreç, süre ve değerlendirme kapsamı başvurulan akreditasyon kuruluşunun güncel kurallarına ve talep edilen akreditasyon kapsamına bağlıdır.
ISO 17021-1 Akreditasyon Danışmanlığı
Akreditasyon hazırlığında dokümantasyonun oluşturulması kadar, kurulan sistemin kuruluşun gerçek faaliyetleriyle uyumlu olması da önemlidir. FMD Kalite, belgelendirme kuruluşlarının ihtiyaçlarını ve hedefledikleri kapsamı dikkate alarak hazırlık çalışmalarının planlanmasına destek olur.
Danışmanlık kapsamında kuruluşun ihtiyaçlarına göre şu konular ele alınabilir:
ISO 17021-1 şartlarına göre mevcut durum analizi
Dokümantasyon ve süreçlerin standarda göre değerlendirilmesi
Tarafsızlık ve gizlilik mekanizmalarının gözden geçirilmesi
Personel yetkinliği, görevlendirme ve kayıt süreçlerinin değerlendirilmesi
Denetim, teknik gözden geçirme ve belgelendirme karar süreçlerinin incelenmesi
İç tetkik ve yönetimin gözden geçirmesi hazırlıklarının desteklenmesi
Akreditasyon değerlendirmesi öncesinde eksikliklerin belirlenmesi ve giderilmesine yönelik planlama
Danışmanlığın kapsamı, kuruluşun mevcut sistemine ve başvurmayı planladığı belgelendirme alanlarına göre belirlenir. Amaç, yalnızca doküman hazırlamak değil, şartların uygulamada karşılanmasını destekleyen sürdürülebilir bir sistem oluşturmaktır.
Öncelikle kuruluşun faaliyet alanı ve hedeflediği akreditasyon kapsamı belirlenir. Ardından ilgili standart ve ek gerekliliklere göre sistem hazırlanır, süreçler uygulanır ve yetkili akreditasyon kuruluşuna başvurulur. Akreditasyon değerlendirmesi ve karar süreci ilgili kuruluşun kuralları doğrultusunda yürütülür. Ayrıntılı adımlar için ISO 17021-1 belgesi nedir, nasıl alınır? başlıklı rehberimizi inceleyebilirsiniz.
ISO 17021-1 belgesi ile akreditasyon aynı şey midir?
Teknik olarak aynı kavramlar değildir. ISO/IEC 17021-1 bir standarttır; akreditasyon ise belgelendirme kuruluşunun ilgili standart ve kapsam şartlarını karşıladığının yetkili akreditasyon kuruluşu tarafından değerlendirilmesi ve tanınması sürecidir. “ISO 17021-1 belgesi” ifadesi aramalarda yaygın kullanılsa da teknik açıklamada bu ayrımın korunması gerekir.
ISO 17021-1 akreditasyonu için yalnızca bu standart yeterli midir?
Her zaman yeterli değildir. Kuruluşun belgelendirme yapacağı yönetim sistemi alanına göre ek standartlar, normatif dokümanlar ve ilgili akreditasyon kurallarının da karşılanması gerekebilir.
ISO 17021-1 danışmanlığı ne sağlar?
Danışmanlık; kuruluşun mevcut durumunun değerlendirilmesine, eksiklerin belirlenmesine, dokümantasyon ve süreçlerin düzenlenmesine ve akreditasyon değerlendirmesine yönelik hazırlıkların planlanmasına yardımcı olur. Akreditasyon kararı ise danışman tarafından değil, yetkili akreditasyon kuruluşu tarafından verilir.
